Retinoidy to temat mega szeroki! Nawet nie zdawałem sobie sprawy, że na rynku mamy wiele różnych pochodnych retinolu. W tym roku postanowiłem rozpocząć przygodę z retinalem, a to skłoniło mnie do małego przeglądu tej grupy związków. Jako chemika najbardziej ciekawi mnie struktura chemiczna retinoidów i ich otrzymywanie, ale wiem, że nie każdy ma takiego świra jak ja – dlatego dziś konkrety, prosto i zrozumiale – okiem faceta

Czym są retinoidy?

Pod nazwą retinoidy kryją się pochodne witaminy A – związki chemiczne o ogromnym znaczeniu dla skóry. Zastanawiałem się jak można podzielić te związki i skorzystałem z tego co znalazłem w materiałach od dr Katarzyny Grejty oraz marki Verso. Serdecznie podziękowania za wsparcie.

Jak działają retinoidy na poziomie komórkowym?

W 1987 roku odkryto receptory retinoidowe, które znajdują się w naskórku, mieszkach włosowych, gruczołach łojowych i komórkach układu odpornościowego.
Dzielimy je na:

• RAR (receptory kwasu retinowego)
• RXR (receptory retinoidowe X)

To właśnie dzięki nim retinoidy wpływają na produkcję kolagenu, odnowę komórek i regulację sebum.

Co robią retinoidy dla naszej skóry?

Retinoidy jak wspomniałem wcześniej, robią dużo dobrego dla naszej skóry. W pewnym uproszczeniu możemy napisać, że

• zmniejszają zmarszczki
• poprawiają jędrność i elastyczność skóry
• rozjaśniają przebarwienia
• wspomagają leczenie trądziku
• regulują keratynizację i odnowę komórkową
• neutralizują wolne rodniki

To naprawdę potężna grupa substancji aktywnych, która potrafi całkowicie odmienić wygląd i kondycję skóry.

Retinol w kosmetykach – co mówi prawo

Retinol jest skuteczny i jego stosowanie jest ściśle uregulowany prawnie w Unii Europejskiej. Zgodnie z rozporządzeniem (EC) No 1223/2009 oraz jego nowelizacją Commission Regulation (EU) 2024/996 określono maksymalne dopuszczalne stężenia retinolu i jego estrów (np. retinyl acetatu, retinyl palmitatu):
• Kremy/produkty leave-on (np. do twarzy) oraz produkty rinse-off: maks. 0,3 % ekwiwalentu retinolu (RE)
• Balsamy do ciała: maks. 0,05 % RE
Limity te stają się obowiązkowe dla nowych produktów wprowadzanych na rynek od 1 listopada 2025 r., a pełne wycofanie produktów niezgodnych możliwe jest do 1 maja 2027 r.

Łańcuch przemian retinoidów

Każda pochodna witaminy A działa inaczej, ponieważ w skórze zachodzi tzw. łańcuch konwersji retinoidów. Beta-karoten podlega przemianie do retinalu, ten natomiast konwertowany jest do retinolu, a następnie do kwasu retinowego. Im mniej przemian musi zajść, tym związek działa skuteczniej, ale często też silniej podrażnia. Dlatego tak ważny jest dobór odpowiedniej formy retinoidu do typu skóry.

Stabilność, albo niestabilność retinoidów

Wszystkie retinoidy są wrażliwe na światło, tlen i wysoką temperaturę, co sprawia, że stanowią spore wyzwanie w formulacji kosmetycznej. Warto więc zwrócić uwagę na to, w jakim opakowaniu kupujecie kosmetyki zawierające retinol i jego pochodne. Najbardziej odpowiednie są nieprzezroczyste opakowania – wykonane z ciemnego szkła, systemy airless lub tubki aluminiowe, które skutecznie chronią składniki aktywne przed degradacją.

Choć wiele osób nie zwraca na to uwagi, w przypadku retinolu opakowanie ma ogromne znaczenie!

Coraz częściej marki sięgają również po retinol kapsułkowany, który jest lepiej zabezpieczony przed utlenianiem i uwalnia się stopniowo – dzięki czemu działa dłużej i łagodniej dla skóry.

Rodzaje retinoidów w kosmetykach

Retinol

Najbardziej znany, najlepiej przebadany i najczęściej stosowany. Świetnie wygładza, rozjaśnia, ujędrnia i działa przeciwtrądzikowo, ale może powodować suchość i podrażnienia.

Retinal (retinaldehyd)

Działa szybciej niż retinol (podobno 11 razy szybciej), bo w skórze wymaga tylko jednej przemiany do kwasu retinowego. To skuteczniejsza, a często też łagodniejsza forma retinoidu.

Kwas retinowy

Najbardziej aktywna forma witaminy A, ale nie występuje w kosmetykach – stosuje się ją wyłącznie w lekach (np. tretinoina, izotretinoina).

Estry retinolu

W tym przypadku estry działają łagodnie, mają właściwości antyoksydacyjne i regenerujące, ale są mniej aktywne biologicznie. Najpopularniejsze z nich to:

• Palmitynian retinylu
• Octan retinylu
• Propionian retinylu
• Linoleinian retinylu

W tym miejscu warto wspomnieć jeszcze o trzech innych pochodnych, które są bardzo interesujące i możecie je znaleźć w kosmetykach.

• Retinyl Retinoate (Retinol 8) – jest to tster kwasu retinowego i retinolu. Wspiera syntezę kolagenu podobno 8 razy skuteczniej niż klasyczny retinol i jest o 50% mniej drażniący
• NEAR-1 – ester kwasu retinowego i niacynamidu. Hamuje produkcję melaniny, wyrównuje koloryt skóry, a przy tym jest bardzo stabilna. Związek opatentowany w 2020 roku.
• Hydroxypinacolone Retinoate (HPR)
• Retinyl Glucoside

Podsumowanie

Obecnie na rynku można znaleźć ogromną liczbę kosmetyków zawierających retinol i jego pochodne – od klasycznych form, po nowoczesne technologie, takie jak retinaldehyd, retinyl glukozide czy retinol kapsułkowany. Każdy z tych związków ma swoje zalety i ograniczenia, a ich skuteczność zależy nie tylko od rodzaju retinoidu, ale też od stężenia, formulacji, stabilności oraz opakowania.

Nie jestem zwolennikiem wskazywania jednego „najlepszego” retinoidu, ponieważ nie istnieje uniwersalna forma idealna dla każdego typu skóry. To, co sprawdzi się u osoby z grubszą, odporną skórą, może okazać się zbyt silne dla cery wrażliwej lub reaktywnej.

A Wy jakie pochodne retinoidów stosujecie?